ปัญหาสารหนูปนเปื้อนในแม่น้ำสาย จังหวัดเชียงราย ยังคงน่ากังวล หลังมีข้อมูลการตรวจวัดพบสารหนูสูงกว่าค่ามาตรฐานประมาณ 1.2-5.5 เท่า ขณะที่กิจกรรมเหมืองแร่บริเวณต้นน้ำฝั่งเมียนมาถูกจับตาว่าอาจเป็นหนึ่งในแหล่งกำเนิดมลพิษสำคัญ

เรื่องนี้ไม่ได้กระทบแค่คุณภาพน้ำในแม่น้ำ แต่ยังเกี่ยวข้องกับน้ำประปา พื้นที่เกษตร และสุขภาพของประชาชนในอำเภอแม่สาย ซึ่งจำเป็นต้องได้รับข้อมูลที่ชัดเจนว่าแหล่งน้ำใดปลอดภัย และควรหลีกเลี่ยงการใช้น้ำในลักษณะใดบ้าง

ผลตรวจแม่น้ำสายพบสารหนูสูงกว่ามาตรฐานหลายเท่า

แม่น้ำสายเป็นลำน้ำสำคัญตามแนวชายแดนไทย-เมียนมา โดยกรมควบคุมมลพิษกำหนดค่ามาตรฐานสารหนูในแหล่งน้ำผิวดินไว้ไม่เกิน 0.01 มิลลิกรัมต่อลิตร

ข้อมูลการตรวจวัดที่มีการรายงานพบสารหนูในช่วง 0.012-0.055 มิลลิกรัมต่อลิตร หรือคิดเป็น 1.2-5.5 เท่าของค่ามาตรฐาน ขณะที่ผลตรวจในแต่ละช่วงเวลามีความแตกต่างกันตามสภาพลำน้ำและจุดเก็บตัวอย่าง

สำหรับการเก็บตัวอย่างระหว่างวันที่ 26-30 กันยายน 2569 มีรายงานพบสารหนูเกินเกณฑ์ในแม่น้ำสายทั้ง 3 จุด ได้แก่

ตัวเลขเหล่านี้สะท้อนว่าปัญหายังไม่หมดไป แม้บางช่วงน้ำจะมีความขุ่นลดลงก็ตาม

ฝนตกหนักอาจทำให้สารปนเปื้อนเพิ่มขึ้น

เมื่อวันที่ 7 พฤศจิกายน 2569 ไทยพีบีเอสรายงานผลตรวจเบื้องต้นด้วยชุดทดสอบ พบสารหนูในแม่น้ำสายสูงถึง 0.25 มิลลิกรัมต่อลิตร หรือ 25 เท่าของมาตรฐาน โดยมีการส่งตัวอย่างตรวจยืนยันในห้องปฏิบัติการเพิ่มเติม

จึงต้องแยกให้ชัดว่า ตัวเลข 1.2-5.5 เท่าเป็นข้อมูลการตรวจวัดช่วงหนึ่ง ไม่ใช่ระดับสูงสุดที่เคยมีรายงาน และผลตรวจเบื้องต้นไม่ควรถูกนำไปปะปนกับผลยืนยันจากห้องปฏิบัติการ

 

เหมืองแร่ต้นน้ำเมียนมาเกี่ยวข้องกับสารหนูอย่างไร?

พื้นที่ต้นน้ำฝั่งรัฐฉาน ประเทศเมียนมา มีกิจกรรมทำเหมืองหลายประเภท ทั้งทองคำ แมงกานีส และแร่โลหะอื่น ๆ ซึ่งอาจทำให้ดินและตะกอนที่มีโลหะหนักถูกชะล้างลงสู่ลำน้ำ

งานวิจัยของมหาวิทยาลัยนเรศวรที่เผยแพร่เมื่อวันที่ 12 พฤศจิกายน 2569 ประเมินว่าสารหนูในแม่น้ำสายมีสัดส่วนที่อธิบายได้จากกิจกรรมเหมืองแร่ประมาณ 27-38% ในตัวอย่างที่ศึกษา อย่างไรก็ตาม ยังต้องตรวจสอบเพิ่มเติมเพื่อระบุแหล่งกำเนิดและความรับผิดชอบของเหมืองแต่ละแห่งให้ชัดเจน

ทำไมปัญหามลพิษข้ามพรมแดนจึงแก้ไขยาก?

• แหล่งกำเนิดมลพิษที่สงสัยอยู่ภายนอกประเทศไทย

• การตรวจสอบเหมืองต้องอาศัยความร่วมมือจากทางการเมียนมา

• ฝนและกระแสน้ำสามารถพัดพาตะกอนปนเปื้อนข้ามพรมแดน

• การตรวจน้ำเพียงครั้งเดียวไม่เพียงพอสำหรับประเมินความเสี่ยงระยะยาว

คำถามสำคัญจึงไม่ใช่แค่ว่าจะตรวจพบสารหนูอีกเท่าไร แต่คือจะมีมาตรการจัดการมลพิษตั้งแต่ต้นทางอย่างไร เพื่อไม่ให้ประชาชนปลายน้ำต้องเผชิญปัญหาเดิมซ้ำ ๆ

สารหนูในแม่น้ำสายกระทบประชาชนอย่างไร?

ผลกระทบที่ต้องเฝ้าระวังครอบคลุมทั้งการใช้น้ำในชีวิตประจำวัน การผลิตน้ำประปา และพื้นที่เกษตรกรรม โดยเฉพาะบริเวณที่ใช้น้ำจากแม่น้ำสายโดยตรง

สารหนูเป็นสารที่อาจส่งผลเสียต่อสุขภาพเมื่อได้รับในปริมาณมากหรือสะสมต่อเนื่องเป็นเวลานาน แต่การพบสารหนูในน้ำดิบไม่ได้หมายความว่าน้ำประปาที่ผ่านกระบวนการผลิตแล้วจะมีค่าเกินมาตรฐานเช่นเดียวกัน จำเป็นต้องตรวจสอบคุณภาพน้ำหลังการบำบัดด้วย

ข้อควรปฏิบัติสำหรับประชาชนในพื้นที่เสี่ยง

1. หลีกเลี่ยงการนำน้ำจากแม่น้ำสายโดยตรงมาดื่มหรือประกอบอาหาร

2. ติดตามประกาศคุณภาพน้ำประปาจากหน่วยงานที่รับผิดชอบ

3. หลีกเลี่ยงการบริโภคสัตว์น้ำจากพื้นที่ที่มีประกาศเตือนการปนเปื้อน

4. ไม่ใช้วิธีต้มน้ำเพียงอย่างเดียวเพื่อกำจัดสารหนู เพราะไม่สามารถกำจัดสารหนูที่ละลายในน้ำได้

5. หากมีความเสี่ยงจากการสัมผัสหรือบริโภคน้ำปนเปื้อนต่อเนื่อง ควรปรึกษาเจ้าหน้าที่สาธารณสุข

แนวทางดังกล่าวสอดคล้องกับมาตรการเฝ้าระวังของจังหวัดเชียงราย ซึ่งให้ความสำคัญกับความปลอดภัยของน้ำดิบ น้ำประปา และอาหารในพื้นที่เสี่ยง

ไทยต้องเร่งแก้ปัญหาสารหนูปนเปื้อนจากต้นทาง

การแก้ปัญหาแม่น้ำสายจำเป็นต้องดำเนินการควบคู่กัน ทั้งการตรวจคุณภาพน้ำอย่างสม่ำเสมอ การเปิดเผยข้อมูลต่อประชาชน และการประสานความร่วมมือกับเมียนมาเพื่อตรวจสอบกิจกรรมเหมืองแร่

สิ่งที่ประชาชนต้องการไม่ใช่เพียงผลตรวจครั้งใหม่ แต่คือหลักประกันว่าจะมีน้ำสะอาดใช้ และสามารถประกอบอาชีพได้อย่างปลอดภัยในระยะยาว

หากยังไม่สามารถควบคุมแหล่งกำเนิดมลพิษได้ การเฝ้าระวังเพียงอย่างเดียวอาจไม่เพียงพอที่จะป้องกันปัญหาซ้ำในอนาคต