เจาะลึกขยะข้ามชาติ 2 หมื่นตัน! ไทยเป็น “ถังขยะโลก” จริงหรือช่องโหว่ทางกฎหมาย?

วันTue 17 November 2026

Nok Wetalk

เจาะลึกขยะข้ามชาติ 2 หมื่นตัน

ตู้คอนเทนเนอร์ที่เรียงรายอยู่ตามท่าเรือต่าง ๆ อาจดูเหมือนการขนส่งสินค้าพาณิชย์ทั่วไป แต่เบื้องหลังประตูเหล็กเหล่านั้น บางตู้อาจซ่อนสิ่งที่ไม่ได้ระบุไว้ในเอกสาร ตั้งแต่แผงวงจรอิเล็กทรอนิกส์ เศษพลาสติก ไปจนถึงวัสดุปนเปื้อนโลหะหนักอันตราย คำถามสำคัญที่กำลังถูกตั้งขึ้นในสังคมคือ ประเทศไทยกำลังกลายเป็นปลายทางรองรับของเสียจากทั่วโลกจริงหรือไม่?

ข้อมูลล่าสุดจากรัฐบาลไทย ณ เดือนพฤศจิกายน 2569 เผยสถิติการสกัดกั้นการลักลอบนำเข้าของเสียผิดกฎหมายในรอบปีงบประมาณ 2569 ที่พุ่งสูงขึ้นอย่างน่าตกใจ โดยเจ้าหน้าที่สามารถตรวจยึดของกลางได้ถึง 198 คดี รวมน้ำหนักกว่า 20,500 ตัน (20.5 ล้านกิโลกรัม) มูลค่าสูงถึง 243.15 ล้านบาท ซึ่งเพิ่มขึ้นจากปีงบประมาณ 2568 ที่จับกุมได้ 109 คดี (5.22 ล้านกิโลกรัม) อย่างเห็นได้ชัด

กองขยะอิเล็กทรอนิกส์ในโรงคัดแยก

เปิดกลเม็ดตบตา เมื่อขยะไม่ได้มาในชื่อ “ขยะ”

หนึ่งในปัจจัยหลักที่ทำให้การควบคุมขยะข้ามชาติเป็นเรื่องซับซ้อน คือการใช้วิธี “สำแดงเท็จ” เพื่อหลบเลี่ยงการตรวจจับ โดยผู้ประกอบการสายมืดมักระบุชนิดสินค้าในใบขนศุลกากรว่าเป็นวัตถุดิบรีไซเคิล สินแร่ หรือเศษโลหะธรรมดา แต่เมื่อเจ้าหน้าที่ใช้อุปกรณ์ตรวจวิเคราะห์เชิงลึก กลับพบสิ่งแปลกปลอมและของเสียอันตรายซุกซ่อนอยู่ภายใน

กรณีตัวอย่างการลักลอบนำเข้าที่ถูกตรวจพบ

  • แผงวงจรอิเล็กทรอนิกส์ตบตาเป็นเศษโลหะ: การตรวจยึดขยะอิเล็กทรอนิกส์ปนเปื้อนกว่า 238 ตัน (10 ตู้คอนเทนเนอร์) ณ ท่าเรือกรุงเทพ ซึ่งเอกสารสำแดงว่าเป็นเพียงเศษโลหะผสม

  • ของเสียอันตรายซ่อนในคราบแร่สังกะสี: ดีเอสไอ (DSI) ร่วมกับกรมศุลกากรและกรมโรงงานอุตสาหกรรม เข้าตรวจสอบตู้สินค้า 36 ตู้ น้ำหนักรวมกว่า 736 ตัน ที่อ้างว่านำเข้าสินแร่สังกะสีจากประเทศโมร็อกโก แต่เมื่อนำเครื่อง XRF ตรวจวิเคราะห์กลับพบสารตะกั่ว แคดเมียม และพลวง ปะปนอยู่ ซึ่งเข้าข่ายของเสียอันตรายตามกรอบ อนุสัญญาบาเซล (Basel Convention) ที่ต้องดำเนินการส่งกลับประเทศต้นทางทันที

20,500 ตัน กับคำถาม… ไทยคือ “ถังขยะโลก” หรือไม่?

แม้ตัวเลขการจับกุมขยะผิดกฎหมายระดับ 2 หมื่นตันจะฟังดูน่าตกใจ แต่นักวิเคราะห์และผู้เชี่ยวชาญด้านสิ่งแวดล้อมชี้ว่า การสรุปว่าประเทศไทยเป็นถังขยะโลกอาจยังไม่สะท้อนภาพรวมทั้งหมด เนื่องจาก

  1. ปริมาณของกลางคือตัวเลขสกัดกั้น: ตัวเลข 20,500 ตัน เป็นปริมาณที่เจ้าหน้าที่ตรวจยึดไว้ได้ก่อนที่จะหลุดรอดเข้าไปสู่โรงงานหรือกระจายลงสู่สิ่งแวดล้อม

  2. ประสิทธิภาพการตรวจจับที่เข้มงวดขึ้น: จำนวนคดีที่เพิ่มขึ้นส่วนหนึ่งเป็นผลมาจากความเข้มงวดในการเอกซเรย์สุ่มตรวจของหน่วยงานรัฐ ทั้งกรมศุลกากร DSI และกรมโรงงานอุตสาหกรรม

  3. วิกฤตขยะภายในประเทศที่ใหญ่กว่า: นอกเหนือจากขยะลักลอบนำเข้าแล้ว ประเทศไทยเองยังมีกากอุตสาหกรรมที่เกิดขึ้นภายในประเทศสูงถึงกว่า 24 ล้านตันต่อปี ซึ่งยังคงประสบปัญหาเรื่องระบบการจัดการและการกำจัดอย่างถูกต้อง

ทางออกและการอุดช่องโหว่การค้าของเสียข้ามชาติ

การรับมือกับขบวนการลักลอบขนส่งของเสียอันตรายข้ามพรมแดน จำเป็นต้องอาศัยการยกระดับมาตรการควบคุมทั้งระบบ ตั้งแต่การเชื่อมโยงข้อมูลศุลกากรระหว่างประเทศ การใช้เทคโนโลยีตรวจวิเคราะห์วัสดุตั้งแต่หน้าท่าเรือ ไปจนถึงการบังคับใช้กฎหมายและลงโทษผู้กระทำผิดตลอดสายการขนส่ง เพื่อไม่ให้ประเทศไทยตกเป็นช่องว่างในห่วงโซ่การค้าของเสียระดับโลกอีกต่อไป

สถานการณ์ประเทศไทยกับปัญหาขยะอิเล็กทรอนิกส์ น่าห่วงแค่ไหน?

จากรายงานของกรมควบคุมมลพิษและหน่วยงานด้านสิ่งแวดล้อมล่าสุด (พฤศจิกายน 2569) ระบุตัวเลขที่น่าตกใจว่า ประเทศไทยมีปริมาณ ขยะอิเล็กทรอนิกส์ หรือ E-Waste สะสมและเกิดขึ้นสูงถึงราว 700,000 ตันต่อปี แต่กลับถูกนำเข้าสู่ระบบการจัดการอย่างถูกวิธี ไม่ถึง 1% เท่านั้น

ตัวเลขอีกกว่า 99% หายไปไหน? คำตอบคือส่วนใหญ่ยังคงตกค้างอยู่ตามบ้านเรือน ถูกทิ้งปนไปกับขยะทั่วไปในถังขยะหน้าบ้าน หรือถูกขายต่อให้ซาเล้งและโรงงานคัดแยกนอกระบบ ซึ่งใช้วิธีทุบทำลายและเผาสายไฟเพื่อเอาทองแดงและโลหะมีค่าโดยไม่มีระบบบำบัดมลพิษ

2 ปัจจัยหลักที่ทำให้ปัญหาบานปลาย

  • จุดรับทิ้งเข้าถึงยากและขาดแรงจูงใจ: คนจำนวนไม่น้อยอยากทิ้งให้ถูกที่ แต่พอต้องขับรถไปหาจุดรับคืนเฉพาะทางที่อยู่ไกลบ้าน สุดท้ายก็เลือกเก็บใส่กล่องไว้ก่อน หรือหย่อนลงถังขยะชุมชนเพราะสะดวกกว่า

  • การลักลอบนำเข้าและโรงงานเถื่อน: แม้กระทรวงพาณิชย์จะออกประกาศห้ามนำเข้าขยะอิเล็กทรอนิกส์ครบ 463 รายการไปแล้วตั้งแต่ปี 2568 แต่ในทางปฏิบัติยังพบการสำแดงข้อมูลเท็จเพื่อลักลอบนำเข้าผ่านตู้คอนเทนเนอร์ รวมถึงการตรวจพบโรงงานคัดแยกและรีไซเคิลที่ทำผิดกฎหมายหลายร้อยแห่งในพื้นที่ภาคตะวันออก

อันตรายจากสารพิษใน E-Waste ที่ย้อนกลับมาทำร้ายคนไทย

ซากเครื่องใช้ไฟฟ้าและอุปกรณ์อิเล็กทรอนิกส์ไม่ได้เป็นแค่พลาสติกหรือเหล็กธรรมดา แต่ข้างในอัดแน่นไปด้วยโลหะหนักและสารเคมีอันตราย เมื่อถูกนำไปเผาหรือฝังกลบแบบผิดวิธี สารพิษเหล่านี้จะปนเปื้อนลงสู่ดิน แหล่งน้ำ และห่วงโซ่อาหารทันที

  1. สารตะกั่ว (Lead): พบมากในแผงวงจรและแบตเตอรี่ ทำลายระบบประสาทส่วนกลาง สมอง และส่งผลกระทบโดยตรงต่อพัฒนาการของเด็กในชุมชนรอบโรงงานคัดแยก

  2. สารปรอท (Mercury): พบในหลอดไฟฟลูออเรสเซนต์และหน้าจอแสดงผลรุ่นเก่า สะสมในสิ่งมีชีวิตและทำลายระบบไตและสมอง

  3. แคดเมียม (Cadmium): พบในแบตเตอรี่แบบชาร์จซ้ำได้ ส่งผลเสียต่อระบบทางเดินหายใจ กระดูกเปราะ และเพิ่มความเสี่ยงโรคมะเร็ง

    จุดรีไซเคิลขยะอิเล็กทรอนิกส์ในห้าง

ทางออกและการจัดการขยะอิเล็กทรอนิกส์ที่เริ่มทำได้ทันที

การแก้โจทย์ใหญ่เรื่อง ประเทศไทยกับปัญหาขยะอิเล็กทรอนิกส์ ต้องเดินหน้าพร้อมกันทั้งฝั่งกฎหมายและพฤติกรรมของผู้บริโภค ปัจจุบันภาครัฐกำลังเร่งผลักดัน ร่าง พ.ร.บ. จัดการซากผลิตภัณฑ์เครื่องใช้ไฟฟ้าและอุปกรณ์อิเล็กทรอนิกส์ (กฎหมาย WEEE) เพื่อบังคับใช้หลักการขยายความรับผิดชอบของผู้ผลิต (EPR) ให้แบรนด์ผู้ผลิตและผู้นำเข้าต้องร่วมรับผิดชอบค่าใช้จ่ายในการเก็บคืนซากสินค้า รวมถึงการตั้งคณะกรรมการปราบปรามโรงงานเถื่อนและเพิ่มโทษการลักลอบนำเข้าขยะพิษอย่างเข้มข้น

ในส่วนของประชาชนทั่วไป คุณสามารถตัดวงจรขยะพิษเหล่านี้ได้ง่ายๆ ด้วย 3 ขั้นตอน

  • แยกออกจากขยะทั่วไปเด็ดขาด: ห้ามทิ้งถ่านไฟฉาย พาวเวอร์แบงก์ มือถือเก่า หรือหลอดไฟรวมกับขยะเปียกและขยะรีไซเคิลทั่วไป

  • ลบข้อมูลส่วนตัวก่อนทิ้งเสมอ: สำหรับสมาร์ทโฟน แท็บเล็ต หรือฮาร์ดดิสก์ ควรทำการ Factory Reset และถอดซิมการ์ดออกให้เรียบร้อยเพื่อป้องกันข้อมูลรั่วไหล

  • ส่งคืนจุดรับ E-Waste ที่ได้มาตรฐาน: นำไปหย่อนที่จุดรับคืนของเครือข่ายมือถือ (เช่น ศูนย์บริการ AIS, True, dtac), ห้างสรรพสินค้าชั้นนำ, อาคารสำนักงาน หรือจุดรับของเสียอันตรายของสำนักงานเขตและองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นใกล้บ้าน

ปัญหาขยะอิเล็กทรอนิกส์ไม่ได้วัดกันที่ว่าใครรักโลกมากกว่าใคร แต่วัดกันที่ความรับผิดชอบต่อของที่เราซื้อมาใช้เอง ลองสำรวจลิ้นชักที่บ้านคุณสุดสัปดาห์นี้ดูครับว่ามีซากอุปกรณ์อิเล็กทรอนิกส์ชิ้นไหนที่ถึงเวลาต้องส่งเข้าสู่ระบบรีไซเคิลที่ถูกต้องแล้วหรือยัง

ลงโฆษณา 250 x 720

ข่าวที่เกี่ยวข้อง

ใบรับรองแพทย์ดิจิทัลบนมือถือ

ทำความรู้จัก “ใบรับรองแพทย์ดิจิทัล” เทคโนโลยีสุขภาพยุคใหม่ ที่คนทำงานทุกคนต้องรู้

แอป ทางรัฐ แจ้งเมื่อวันที่ 18 พฤศจิกายน 2569 ว่าสามารถเปิดดูและดาวน์โหลด ใบรับรองแพทย์ดิจิทัล ที่มีอยู่ในระบบเป็นไฟล์...